Odak Noktası Avrupa Birliği Yapay Zeka Tüzüğü’nün (AI Act) yüksek riskli sistemlere yönelik ağırlaştırılmış yükümlülüklerinin yürürlüğe girmesi, küresel tedarik zincirinde yer alan Türk teknoloji iştirakleri için yeni bir regülasyon duvarı örmüştür. Veri mülkiyeti tartışmalarından, algoritma şeffaflığı ve hukuki sorumluluğun paylaştırılması aşamasına geçiş yapılmıştır.

Hukuki ve Analitik İnceleme Avrupa Birliği’nin yapay zeka ekosistemini risk temelli bir yaklaşımla tasnif eden regülasyonu, 2026 yılı itibarıyla en kritik evresine ulaşmıştır. Özellikle sağlık, eğitim, biyometrik kimlik tespiti ve kritik altyapı yönetimi gibi alanlarda kullanılan “yüksek riskli” yapay zeka sistemleri için öngörülen teknik dokümantasyon ve insan gözetimi zorunlulukları, artık yalnızca AB merkezli şirketleri değil, bu pazara hizmet sunan tüm üçüncü ülke aktörlerini bağlamaktadır.

Hukuki uyuşmazlığın özü, “kara kutu” (black box) olarak tabir edilen algoritmik kararların şeffaflığı ile ticari sırların korunması arasındaki ince çizgide düğümlenmektedir. Türk hukuku açısından 6698 sayılı KVKK’da yapılan son değişiklikler ve Avrupa Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile sağlanan tam uyum, yapay zeka sistemlerinin veri işleme süreçlerinde “açıklanabilirlik” ilkesini zorunlu kılmaktadır. Mevcut durumda, yapay zeka tarafından verilen kararların idari veya yargısal denetime tabi tutulması aşamasında, algoritmik mantığın mahkemelere sunulması gerekliliği doğmuştur. Bu durum, mülkiyet hukuku ile bilişim hukuku arasında yeni bir paradigmayı temsil etmektedir.

Projeksiyon Gelecek projeksiyonunda, şirketlerin yalnızca KVKK uyum süreçleriyle yetinmeyip, bir “Yapay Zeka Etki Analizi” (AIA) mekanizması kurmaları kaçınılmazdır. Regülasyonlara uyum sağlamayan sistemlerin pazar dışı bırakılması ve küresel cironun %7’sine varan idari para cezaları, hukuk departmanlarını operasyonel birer risk yönetim merkezine dönüştürecektir. Türkiye’de de benzer bir “Ulusal Yapay Zeka Yasası” hazırlığının hızlanması ve bu süreçte AB standartlarının referans alınması beklenmektedir.

Kaynak ve Teyit

• AB Resmi Gazetesi (Official Journal of the EU) – Regulation (EU) 2024/1689
• T.C. Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi – Ulusal Yapay Zeka Stratejisi 2021-2025 ve 2026 Güncellemeleri
• Financial Times – “The Era of AI Liability: Enforcement Begins” (March 2026)